میهن ـ دامون لاهیجی: شرح اولینهای سینمای ایران بارها تکرار شده است. از روز اولی که مظفرالدین شاه، شیفته این صنعت غریب فرنگیان شد و دوربین فیلمبرداری را به ایران آورد؛ از “آبی و رابی” آوانس اوگانیانس که نخستین فیلم ایرانی و ساخته شده در در ۱۳۰۸ است اما به اشتباه اولین فیلم غیرصامت ایرانی، “دختر لر” اولین نامیده میشود؛ از دهه ۲۰ که سینما تاسیس شد و از دهه ۴۰ و ۵۰ که بزرگترین و پرطرفدارترین تفریح ایرانیان شد و بقیه چیزها. اما این سوغات فرنگ، بازاری جهانی هم داشت که سینمای ایران نمیتوانست نسبت به آنها بیتفاوت باشد. حتی پس از استقرار جمهوری اسلامی که گفتمان سینمای جهان را نمیپسندید و حتی همسویی و تحسین از آنسوی آبها را بد و عیب میدانست. در این سالها سینمای ایران کم و بیش در دنیا دیده شده، طرفدار پیدا کرده، جایزه برده و در آخرین مورد، فیلم “جدایی” اصغر فرهادی، جهانگیر و شگفتیآفرین شده است.
شرایط زمانی و توان پروژهای ساخت فیلمها، شرایط سیاسی ایران و جهان و مباحث اقتصادی باعث میشود نتوانیم تفکیک و رتبهبندی خاصی برای جوایز دریافتشده فیلمهای ایرانی قائل شد. اما در تفکیک زمانی و با تکیه بر جشنوارههای درجه یک و معتبرتر جهانی، نگاهی انداختهایم به مهمترین جایزه گرفتهگان سینمای ایران تا سال ۲۰۰۰٫ البته شرح جوایز فیلم “جدایی نادر از سیمین” به تنهایی یک مطلب جداگانه میطلبد.
مستند پیشگامی میکند
ابراهیم گلستان، نویسنده و فیلمسازی است که در سینما و ادبیات به مثابه یک جریان ظهور کرد و خیلی زود هم راه خودش را جدا کرد تا به خانهنشینی و غربت برسد. او از نخستین حرفهایهای جهانی شده سینمای ایران هم هست که در سال ۱۹۶۱ در جشنواره معتبر فیلم ونیز، برای فیلم “یک آتش” جایزه سومی (مدال برنز) گرفت. او در سال ۱۹۶۴ از همین جشنواره برای فیلم تپههای مارلیک جایزه شیرسن مارکو گرفت. سایر تحسینشدهها وجایزه گرفتههای معتبر دهه ۶۰ میلادی اینها بودند:
مدال برنز برای فیلم یک آتش (ابراهیم گلستان) ـ جشنواره فیلم ونیز (۱۹۶۱).
جایزه بهترین فیلم کوتاه هنری ـ زن و حیوان (مصطفی فرزانه) ـ جشنواره فیلم لوکارنو (۱۹۶۲).
جایزه ویژه برای فیلم شقایق سوزان (هوشنگ شفتی) ـ جشنواره فیلم ونیز (۱۹۶۲).
جایزه ویژه برای فیلم شقایق سوزان (هوشنگ شفتی) ـ جشنواره فیلم برلین ـ (۱۹۶۳).
جایزه بهترین فیلم کوتاه برای خانه سیاه است (فروغ فرخزاد) ـ جشنواره فیلم اوبرهاوزن (۱۹۶۴).
جایزه بهترین فیلم تکنیکی ـ طلوع جدی (احمد فاروقی قاجار) ـ جشنواره فیلم کن (۱۹۶۴).
پلاک نقره برای فیلم چهره ۷۵ (هژیر داریوش) ـ جشنواره فیلم مستند و تلویزیون برلین (۱۹۶۵).
“گاو” آبروداری میکند
در سال ۱۹۷۱ منتقدان بینالمللی جشنواره فیلم ونیز برای فیلم گاو به داریوش مهرجویی جایزه دادند تا نخستین افتخار درجه یک بینالمللی برای فیلمی داستانی، نصیب سینمای ایران شود. برای همین فیلم بود که عزتالله انتظامی، بازیگر معروف سینمای ایران جایزه بهترین بازیگر را ازجشنواره شیکاگو گرفت. پیشبینی میشد که مهرجویی پس از این فیلم، به عنوان نماینده سینمای روشنفکری ایران حضور و بروز پررنگی در جشنوارههای جهانی داشته باشد البته تا حدی اینگونه شد ولی مهرجویی بیشتر سینماگری مولف و جریانساز در داخل مرزها ماند. اما جوایز جهانی مهم دهه ۷۰ میلادی:
جایزه ویژه هیأت داوران برای فیلم آقای هالو (داریوش مهرجویی) ـ جشنواره فیلم مسکو (۱۹۷۱).
جایزه ویژه هیأت داوران برای فیلم یا ضامن آهو (پرویز کیمیاوی) ـ جشنواره فیلم و تلویزیون مونت کارلو (۱۹۷۱).
جایزه تندیس طلایی برای فیلم رهایی (ناصر تقوایی) ـ جشنواره فیلم سان فرانسیسکو (۱۹۷۲).
جایزه بخش مسابقه بینالمللی برای فیلم پستچی (داریوش مهرجویی) ـ جشنواره فیلم برلین (۱۹۷۲).
جایزه ویژه برای فیلم سفید و سیاه (سهراب شهید ثالث) ـ جشنواره فیلم سان فرانسیسکو (۱۹۷۳)
جایزه دوم (نقرهای) برای فیلم رگبار (بهرام بیضایی) ـ جشنواره فیلم مسکو (۱۹۷۳).
جایزه هوگو نقرهای برای فیلم سفر (بهرام بیضایی) ـ جشنواره فیلم شیکاگو (۱۹۷۳).
جایزه منتقدان برای فیلم پ مثل پلیکان (پرویز کیمیاوی) ـ جشنواره فیلم و تلویزیون مونت کارلو (۱۹۷۳).
جایزه تندیس نقرهای برای فیلم پ مثل پلیکان (پرویز کیمیاوی) ـ جشنواره فیلم مستند لیون (۱۹۷۳).
جایزه بزرگ برای فیلم سفر (بهرام بیضایی) ـ جشنواره فیلم گیخون (۱۹۷۳).
جایزه بهترین فیلم داستانی برای فیلم تجربه (عباس کیارستمی) ـ جشنواره فیلم جیفونی (۱۹۷۴).
جایزه خرس نقرهای برای فیلم طبیعت بیجان (سهراب شهید ثالث) ـ جشنواره فیلم برلین (۱۹۷۴).
جایزه انجمن بینالمللی سینما و تلویزیون برای فیلم طبیعت بیجان (سهراب شهید ثالث) ـ جشنواره فیلم برلین (۱۹۷۴).
جایزه بزرگ برای فیلم مغولها (پرویز کیمیاوی) ـ جشنواره هنر ومسیحیت پاریس (۱۹۷۴).
دیپلم افتخار برای فیلم انتظار (امیر نادری) ـ بخش جوانان جشنواره فیلم کن (۱۹۷۵).
جایزه بهترین انیمیشن دوباره نگاه کن (فرشید مثقالی) ـ جشنواره فیلم جیفونی(۱۹۷۵).
جایزه هوگو نقرهای برای فیلم رخ (علی اکبر صادقی) ـ جشنواره فیلم شیکاگو (۱۹۷۵).
جایزه فیپرشی (فدراسیون بینالمللی منتقدان فیلم) برای فیلم در غربت (سهراب شهید ثالث) ـ جشنواره فیلم برلین (۱۹۷۵).
جایزه تندیس طلایی برای فیلم هفت تیرهای چوبی (شاپور قریب) ـ جشنواره فیلم کودکان قاهره (۱۹۷۶).
جایزه خرس نقرهای برای فیلم باغ سنگی (پرویز کیمیاوی) ـ جشنواره فیلم برلین (۱۹۷۶).
جایزه بهترین بازیگر زن برای مری آپیک در فیلم بنبست (پرویز صیاد) ـ جشنواره فیلم مسکو (۱۹۷۷).
جایزه فیبرشی برای فیلم دایرة مینا (داریوش مهرجویی) ـ جشنواره فیلم برلین (۱۹۷۸).
جایزه بهترین کارگردانی برای فیلم سفر سنگ (مسعود کیمیایی) ـ جشنواره فیلم قاهره (۱۹۷۸).
کمفروغی در دهه ۸۰
دهه ۸۰ میلادی، سینمای ایران به اقتضای شرایط داخلی فروغ بینالمللی چندانی نداشت.
جایزه بهترین فیلم مستند برای فیلم کورهپزخانه (محمدرضا مقدسیان) ـ جشنواره فیلم مسکو (۱۹۸۱).
جایزه بهترین فیلم برای کلید (ابراهیم فروزش) ـ جشنواره فیلم مسکو (۱۹۸۵).
جایزه پلنگ برنزی برای فیلم ناخدا خورشید (ناصر تقوایی) ـ جشنواره فیلم لوکارنو (۱۹۸۸).
جایزه پلنگ برنزی برای فیلم خانه دوست کجاست (عباس کیارستمی) ـ جشنوارة فیلم لوکارنو (۱۹۸۹).
جایزه فدراسیون بینالمللی تلویزیونهای جهان (FIIPA ) برای فیلم آن سوی آتش (کیانوش عیاری) ـ جشنواره (۱۹۸۹).
کیارستمی ظهور میکند
سینمای ایران در دهه ۹۰ را جهانیان با سینمای کیارستمی میشناختند و پیروان سبک او در ساختار بدوی و بدون پیچیدگی روایتهای انسانی. کیارستمی در این دهه خود را به عنوان یکی از بزرگترین چهرههای سینمای خاص دنیا تثبیت کرد و چهرههایی مانند پناهی، جلیلی و مخملباف نیز در این سالها توجهها را به خود جلب کردند.
جایزه یونسیف برای فیلم ماهی (کامبوزیا پرتوی) ـ جشنواره برلین بخش کودکان (۱۹۹۰).
جایزه روبرتوروسلینی برای تقدیر از عباس کیارستمی ـ جشنواره فیلم کن (۱۹۹۲).
جایزه ویژه هیأت داوران برای فیلم ناصرالدین شاه آکتورسینما (محسن مخملباف) ـ جشنواره فیلم کارلووی واری ـ (۱۹۹۲).
جایزه صدف طلایی برای فیلم سارا (داریوش مهرجویی) ـ جشنواره فیلم سن سباستین (۱۹۹۳).
صدف نقرهای برای نیکی کریمی در فیلم سارا (داریوش مهرجویی) ـ جشنواره فیلم سن سباستین (۱۹۹۳).
جایزه دروازه طلایی برای فیلم چکمه (محمدعلی طالبی) ـ جشنواره فیلم سن فرانسیسکو( ۱۹۹۴).
جایزه یوزپلنگ طلایی برای فیلم خمره (ابراهیم فروزش) ـ جشنواره فیلم لوکارنو (۱۹۹۴).
جایزه یوزپلنگ نقرهای برای فیلم آبادانیها (کیانوش عیاری) ـ جشنواره فیلم لوکارنو(۱۹۹۴).
جایزه دوربین طلایی برای فیلم بادکنک سفید (جعفر پناهی) ـ جشنواره فیلم کن ( ۱۹۹۵).
جایزه یوزپلنگ برنز برای فیلم روسری آبی (رخشان بنیاعتماد) ـ جشنواره فیلم لوکارنو (۱۹۹۵).
جایزه بزرگ برای فیلم بادکنک سفید (جعفر پناهی) ـ جشنواره فیلم توکیو (۱۹۹۵).
۹۵ـ جایزه بهترین فیلم بادکنک سفید (جعفر پناهی) ـ جشنواره فیلم سائوپائولو (۱۹۹۵).
جایزه فیپرشی برای فیلم روسری آبی (رخشان بنی اعتماد) ـ جشنواره فیلم تسالونیکی (۱۹۹۵).
جایزه بهترین فیلم مستند ـ داستانی برای فیلم سلام سینما (محسن مخملباف) ـ جشنواره فیلم مستند مونیخ (۱۹۹۶).
جایزه هیأت داوران برای فیلم پدر(مجید مجیدی) ـ جشنواره فیلم سن سباستین (۱۹۹۶).
جایزه ویژه هیأت داوران برای فیلم پدر (مجید مجیدی) جشنواره فیلم تورین (۱۹۹۶).
عنوان بهترین فیلم سال بادکنک سفید (جعفر پناهی) از سوی انجمن منتقدان فیلم نیویورک (۱۹۹۶).
جایزه نخل طلایی (مشترک) برای فیلم طعم گیلاس (عباس کیارستمی) ـ جشنواره فیلم کن (۱۹۹۷).
جایزه یوزپلنگ طلایی برای فیلم آینه (جعفر پناهی) ـ جشنواره فیلم لوکارنو ( ۱۹۹۷).
جایزه بهترین فیلم بچههای آسمان (مجید مجیدی) ـ جشنواره فیلم مونترال (۱۹۹۷).
عنوان بهترین فیلم سال از سوی مجله تایم برای فیلم طعم گیلاس (عباس کیارستمی) ـ منتقدان مجله تایم (۱۹۹۷).
جایزه یوزپلنگ نقرهای برای فیلم رقص خاک (ابوالفضل جلیلی) ـ جشنواره فیلم لوکارنو ( ۱۹۹۸).
جایزه ویژه هیأت داوران برای فیلم دان (ابوالفضل جلیلی) ـ جشنواره فیلم سن سباستین ـ ۱۹۹۸
جایزه هوگو نقرهای برای فیلم درخت گلابی (داریوش مهرجویی) ـ جشنواره فیلم شیکاگو (۱۹۹۸).
عنوان بهترین فیلم از سوی انجمن ملی منتقدان آمریکا برای فیلم طعم گیلاس (عباس کیارستمی) ـ (۱۹۹۸).
حضور فیلم بچههای آسمان (مجید مجیدی) در میان ۵ نامزد نهایی اسکار( ۱۹۹۹).
جایزه بزرگ هیأت داوران برای فیلم باد ما را خواهد برد (عباس کیارستمی) ـ جشنواره فیلم ونیز (۱۹۹۹).
جایزه بهترین فیلم رنگ خدا (مجید مجیدی) ـ جشنواره فیلم مونترال(۱۹۹۹).
جایزه بهترین فیلم بچههای آسمان (مجید مجیدی) ـ جشنواره فیلم ورشو (۱۹۹۹).
جایزه اسکندر طلایی برای عباس کیارستمی برای مجموعه آثارش ـ جشنواره فیلم تسالونیکی (۱۹۹۹).
جایزه ویژه هیأت داوران (مشترک) برای فیلم تخته سیاه (سمیرا مخملباف) ـ جشنواره فیلم کن (۲۰۰۰).
جایزه دوربین طلایی به طور مشترک ـ جمعه (حسن یکتاپناه) وزمانی برای مستی اسبها (بهمن قبادی) ـ جشنواره فیلم کن (۲۰۰۰).
جایزه آکیراکوروساوا برای مجموعه آثارعباس کیارستمی ـ جشنواره فیلم سان فرانسیسکو(۲۰۰۰).
جایزه بهترین بازیگر مرد حمید فرحنژاد برای فیلم عروس آتش (خسرو سینایی) ـ جشنواره فیلم کارلووی واری (۲۰۰۰).
جایزه ویژه هیأت داوران برای فیلم بوی کافور، عطر یاس (بهمن فرمان آرا) ـ جشنواره فیلم مونترال(۲۰۰۰).
جایزه شیر طلایی برای فیلم دایره (جعفر پناهی) ـ جشنواره فیلم ونیز(۲۰۰۰).
جایزه هوگو نقرهای برای فیلم زمانی برای مستی اسبها (بهمن قبادی) ـ جشنواره فیلم شیکاگو(۲۰۰۰).
جایزه پلاک طلایی بهترین فیلم روزی که زن شدم (مرضیه مشکینی) ـ جشنواره فیلم شیکاگو(۲۰۰۰).
جایزه بهترین کارگردانی برای فیلم روزی که زن شدم (مرضیه مشکینی) ـ جشنواره فیلم تسالونیکی (۲۰۰۰).
صفحه اى ديگر:
- سینمای رسانه جشنواره فیلم سال نود؛ جشنواره ای با رعب و وحشت
- دوازده نکته از سیامین جشنواره فجر
- جشنوارهای که شبیه خودش بود
- شورجه، نظر منتقدان و جشنواره ی بلبشو
- جوایز و حاشیه های اختتامیه جشنواره سیام؛ سیمرغ از این جیب به آن جیب
- امسال بهترین یعنی نامتعارفترین
- سینما در سیماى امام
- افتخارات یک جدایی؛ گزارشی از جایزه های مهم و شانس فرهادی برای اسکار
- همه آنهایی که جدایی نادر از سیمین را دوست دارند؛ روی روشن یک سکه!
- گلدن کلوب مبارک، امّا …
