میهن ـ احمد جلالی فراهانی: و حالا اسکار! جایزه ای که ” جدایی نادر از سیمین ” را به تالار افتخارات هنر و فرهنگ ایران و ایرانی هدایت می کند. سکوی فتح اسکار برای سینمای ایران تنها سکوی خالی در کلکسیون افتخارات هنر هفتم این سرزمین است. موضوعی که عزت الله انتظامی آن را به خوبی درک است و درباره اش جایی گفته ” با جایزه اسکار به فیلم «جدایی نادر از سیمین» ، جوایز موزه سینمای ایران کامل میشود. موزه ای که با بیش از ۳۰۰۰ جایزه بین المللی تنها اسکار را کم دارد و امیدوارم امسال اصغر فرهادی این جایزه را برای ایران بیاورد. ”
آن روزهایی که انتظامی این سخن را بر زبان می راند کسی نمی دانست که جایزه گلدن گلوب برای بهترین فیلم خارجی زبان قرار است به جدای نادر از سیمین برسد. کما اینکه هیچ کس تصور نمی کرد که فرهادی بتواند برای رقابت در انتخاب بهترین فیلم اورجینال ( اصلی ) نیز کاندید دریافت جایزه اسکار شود.
درباره فیلم جدایی نادر از سیمین بسیار گفته و نوشته اند و این نوشته قصد دارد تا مروری سریع و مختصر داشته باشد بر قضاوتهای همراه و موافق با این فیلم. امری که دست کم یک روی سکه از مواجه مخاطبان با این فیلم را نشان می دهد.
خارجی ها چه می گویند
اجازه بدهید این بخش را به سرعت مرور کنیم تا نوبت به داخلی ها هم برسد. اهمیت نوشتن درباره اظهار نظرهای نویسندگان و روزنامه نگاران خارجی درباره ” جدایی نادر از سیمین “برای این مهم است که بدانیم چرا این فیلم توانسه خودش را تا این حد در ذهن مخاطبان خارجی مهم جلوه دهد:
جفری ولز منتقد نشریه Hollywood-Elsewhere فیلم ” جدایی نادر از سیمین را با فاصله ی زیاد بهترین فیلم جشنواره ” تلوراید ” آمریکا، دانسته و حداقل شایستگی آن را برای دیده شدن بیشتر ، نامزدی اسکار فیلم خارجی عنوان کرده است. البته این انتخاب و اظهار نظر به مدتها پیش از زمانی باز می گردد که این فیلم از سوی فارابی به عنوان نماینده ایران برای جایزه اسکار معرفی شود.
جو مورگنسترن در نشریه والاستریت ژورنال جدایی نادر از سیمین را یک شاهکار جهانی معرفی کرده و درباره اش نوشته که « این فیلم بدون تردید مستحق دریافت جایزه بهترین فیلم خارجی زبان جایزه اسکادر در سال ۲۰۱۲ است. »
لوموند فرانسه این فیلم را « یک جدایی شگفتانگیز » معرفی کرد و درباره اش به هنگام اکران فیلم در تابستان گذشته در فرانسه، این فیلم را یک سورپرایز تابستانی برای سینمای این کشور توصیف کرد.
نیک جیمز سردبیر وبگاه “ اند ساوند ” درباره این فیلم می گوید: « به نظر من این فیلم در بین فیلمهای سال گذشته، هیچکاکی ترین فیلمنامه را دارد. فیلمنامهای که ببننده را دائما گول میزند و بعد غافلگیر میکند و مدام مسائل اخلاقی پیچیدهای را مطرح میکند، به طوری که شما هیچوقت نمیفهمید مقصر چه کسی بودهاست.»
این منتقد مشهور سینما در ادامه گفتگویش به بخش فارسی بی بی سی می گوید: « به نظر من این فیلم یکی از گیراترین، پیچیده ترین و خیره کننده ترین فیلم هایی است که در فضای داخلی ساخته شده است. آن هم در سالی که فیلم های ملودراماتیک پر خرج و بلند پروازانه زیادی ساخته شده است. این فیلم درامی است که در فضای بسته شکل می گیرد و فیلمنامه بسیار قدرتمند و کارشده ای دارد که پرسش های اخلاقی زیادی را مطرح می کند که به نظر من سینمای غرب در حال حاضر فاقد آن است.
او در جایی دیگر از گفتگوی خودش با بی بی سی فارسی درباره بازی بازیگران این فیلم می گوید: « بازیگران ایرانی می توانند بدون حرکات مسخره صورت و دست، ملودراماتیک بازی کنند. به نظر من بازیها بی نظیرند. برای من واقعا شگفت انگیز است، آن دختر نوجوان،ترمه [سارینا فرهادی] عالی است. »
راجر ایبرت منتقد مشهور شیکاگو سانتایمز با انتخاب فیلم جدایی نادر از سیمین به عنوان بهترین فیلم سال گذشته میلادی، درباره این فیلم می نویسد: « فیلم به طور ویژهای ایرانی است اما در عین حال من باور دارم که ” جدایی ” فراتر از آن، درباره تجربیات انسانی است. این فیلم بیشتر یک اثر جهانشمول است. از طرف دیگر بنظر میرسد فیلمهایی که برای همه آدمها ساخته شده باشند، درواقع برای هیچکس نیستند. “جدایی” یک طرح داستانی فوقالعاده را، که میتواند تبدیل به یک رمان بزرگ شود، با تاثیرات احساسی یک ملودرام خارقالعاده درهم آمیخته است. فیلم با چند داستان تماشاگر را درگیر میکند: تلاش برای گرفتن حضانت یک کودک، چالش برای نگهداری پدری که آلزایمر دارد، پیچیدگیهای قانون و ابهامی که در کشف حقیقت یک ماجرا وجود دارد. فیلم در بازسازی نسخههای متفاوت از یک اتفاق مشخص، درست به پیچیدگی فیلم “راشومون” می ماند.
او یادداشت خود درباره فیلم را اینگونه ادامه می دهد: « یک زوج مدرن ایرانی برای اینکه فرصتهای بهتری در اختیار دخترشان قرار دهند…به فکر مهاجرت به اروپا میافتند. مادر میخواهد فورا از کشور خارج شود. پدر به خاطر پدر خودش که آلزایمر گرفته و به مراقبت نیاز دارد، سفر را به تاخیر میاندازد. همسرش در جلسه دادرسی دادگاه میگوید: ” پدرت دیگه تورو نمیشناسه. ” و شوهرش جواب میدهد: ” من که میدونم اون بابامه. ” و ما میتوانیم با هر دو جمله همذاتپنداری کنیم.
مردی برای پرستاری از پدر استخدام میشود اما نمیتواند به خانه آنها بیاید، به جایش همسر او، بدون اطلاع شوهرش و مخفیانه به عنوان جایگزین او مشغول کار میشود. زن بر اساس اصول مذهبی که به آن معتقد است نباید هیچ مردی به جز شوهرش را لمس کند اما خانواده او به پول نیاز دارند. همه اینها منجر به اتفاقات بعدی میشود که یک تنگنای اخلاقی پیچیده را خلق میکند. سوژه اصلی اصغر فرهادی، حقیقت است. بخصوص زمانی که آدمهایی که میشناسیم و بهشان احترام میگذاریم، علیرغم همه واقعیتهایی که میدانیم، این حقیقت را انکار میکنند. «جدایی» یکی از آن شاهکارهای ماندگاری خواهد شد که از حالا تا چند دهه آینده دیده و تحسین میشود. »
سیاستمداران و جدایی نادر از سیمین
نوشتن نظرات موافقان خارجی فیلمی که موفق به دریافت بیش از ۳۸ جایزه مهم بین المللی شده و برای دریافت ۴۸ جایزه دیگر نامزد شده است کار دشواری نیست. چنانکه نوشتن نظرات موافقان داخلی فیلم. با این همه جدایی نادر از سیمین تنها فیلم ایرانی است که عالی ترین مقامات ایالات متحده را در اوج حملات و تهدیدهای نظامی و سیاسی علیه ایران وادار به تحسین کرده است. چنانکه دولت آمریکا در حالی به اصغر فرهادی برای بردن جایزه گلدن گلوب تبریک گفت که ناوهای جنگی این کشور عازم خلیج فارس بودند.
ویکتوریا نولاند، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا درباره کسب جایزه بهترین فیلم خارجی توسط فرهادی در جشنواره گلدن گلوب گفت: « ما موفقیت و تعهد او را نسبت به فرهنگ غنی و مقاوم ایران تحسین می کنیم.»
سید محمد خاتمی، رئیس جمهور سابق ایران و جواد شمقدری، معاون سینمای وزارت ارشاد هم از جمله سیاستمدارانی بودند که پیروزی جدایی نادر از سیمین را به اصغر فرهادی تبریک گفتند.
محمد خاتمی، رئیس جمهور سابق و وزیر ارشاد اسبق ایران در پیامی که در سایت خود منتشر کرد موفقیت فیلم آقای فرهادی در عرصه بین المللی را نشانه موفقیت “سینمای نجیب و ارجمند ایران” و “ظرفیت والای فرهنگی ملت بزرگوار ایران” خواند.
محمد خاتمی در پایان پیامش نوشت: « به جناب عالی و همه همکاران عزیزتان و به اهالی محترم سینما و هنر کشور خسته نباشید و دست مریزاد می گویم. »
جواد شمقدری، معاون سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد جمهوری اسلامی هم در اوج کشاکشهای حقوقی که میان خانه سینما و وی بر سر تعطیلی خانه سینما در گرفته بودبا انتشار پیامی این موفقیت را به اصغر فرهادی تبریک گفت.
او در پیام خود نوشت: « انقلاب اسلامی ایران آغاز رویش یک تمدن بزرگ است » و سپس ادامه داد که « هر بارقه ای از گنجینه فرهنگی انقلاب ایران خیره کننده است. » و در نهایت برتری این فیلم در جایزه گلدن گلوب را به اصغر فرهادی و جامعه سینما و مردم ایران تبریک گفت.
جبهه مشارکت اسلامی نیز از معدود احزابی بود که پیروزی اصغر فرهادی در گلدن گلوب را به فرهادی تبریک گفت و این اتفاق در شرایطی رخ می داد که هیچ یک از دست اندرکاران دولتی و حکومتی در ایران علاقه ای برای تبریک گفتن به این فیلم و موفقیتهایش نداشتند.
یک جدایی و موافقان بزرگ سینمای ایران
بهروز وثوقی عادت ندارد به موفقیتهای سینمای ایران در سالهای پس از انقلاب خیلی بپردازد. حال آنکه او از معدود بزرگان واقعی هنر بازیگری در تاریخ سینمای ایران است. با این همه او هم از جمله کسانی بود که موفقیتهای پی در پی فیلم جدایی نادر از سیمین را تبریک گفت و در برابر آن سکوت اختیار نکرد.
بهروز وثوقی درباره این فیلم به بی بی سی فارسی گفته است: « بزرگترین افتخار برای هر ایرانی این است که ایرانی دیگری برنده شود. نباید فراموش کنیم که این فیلم ساختار خیلی خوب و داستان بسیار روانی دارد و این همان چیزی است که در همه دنیا روی آن حساب می کند. » او سپس ادامه می دهد: « کارگردان در این فیلم نشان می دهد که چقدر خوب از همه در این فیلم استفاده درست کرده و آنطوری که داستانش حکم می کرده همان بازی مطلوب را از بازیگرانش گرفته و زیبائی داستان همینجاست. »
عباس کیارستمی کارگردان بلند آوازه ایرانی هم در گفتگو با آسوشیتدپرس دریافت این جایزه را موفقیتی بینظیر خواند و گفت که امیدوار است این موفقیت روحیه جامعه هنرمندان ایران را پس از انحلال خانه سینما توسط دولت ایران، بهبود ببخشد.
شاهرخ گلستان، دیگر فیلمساز ایرانی نیز درباره این فیلم به بی بی سی فارسی گفته است: « وقتی اولین بار جدایی نادر از سیمین را دیدم گفتم که این فیلم تمام آثار سینمایی ۱۰۰ سال گذشته ایران را به زباله دانی ریخته است. »
جواد طوسی از منتقدان سرشناس سینمای ایران هم درباره فرهادی و فیلمش به ” بانی فیلم ” گفته است « فرهادی در قبال اقبال مخاطبان و جامعه منتقدین نسبت به فیلم قبلی خود (درباره الی…) بیش از حد ذوق زده نشد تا به یک خودشیفتگی و تردید در ادامه مسیر فیلمسازی خود متمایل شود. در واقع این نظر موافق داخلی و خارجی برای او عامل محرکی است در جهت مسیر تکاملی کارش بود تا به شکل منطقی افق دیدش را نسبت به جامعه ملتهب و نامتوازن پیرامونش بازتر و عمیقتر کند.
او افزوده: « فرهادی با این پشتوانه در کنار آسیبشناسی خصایل فردی طبقه متوسط جامعه معاصر شهری، این بستر را برای حضور منطقی طبقهای دیگر در کانون این موقعیت ناهمگون و جدا افتاده فراهم میکند، تقابل میان نادر و حجت براساس نگاه واقعبینانه و درک عمیق جامعه شناسانه فرهادی، خصمانه و تخطئهآمیز نیست، دوربین اصغر فرهادی در اجرای هماهنگ و مستند گونه خود به گونهای با رویارویی این دو طبقه و کشمکشهای ناگزیر آنها روبرو میشود که ما به عنوان یک بیننده در مقام قضاوت بیرحمانه قرار نمیگیریم تا یکی از این دو طیف را به نفع طیف مقابل محکوم و از صحنه خارج کنیم. در این میزانسن مبتنی بر رئالیسم اجتماعی معاصر هر فرد با شمایلی خاکستری و در یک موقعیت پرسایه و روشن میتواند دلایل منطقی خود را داشته باشد. »
هوشنگ گلمکانی سردبیر یکی از مانا ترین مجلات سینمایی ایران نیز درباره آخرین فیلم فرهادی گفته است « من “جدایی نادر از سیمین” را بسیار دوست دارم. این ساخته اصغر فرهادی به واقع فیلم خوبی است و همین طور از موفقیتاش در این جشنواره جهانی بسیار خوشحالم.
کامبوزیا پرتوی از کارگردانان بنام ایران نیز درباره موفقیت فرهادی در جشنواره برلین گفته است: « اینکه فیلمی سه جایزه اصلی را در جشنواره معتبر و مهمی به خود اختصاص دهد واقعاً مرا خوشحال میکند. این موفقیت نشان میدهد که جشنوارهای با فکر و نگاه و اندیشه این فیلمساز به خوبی ارتباط برقرار کرده است. »
عادل فردوسی پور را هم باید از معروفترین هواداران فیلم جدایی نادر از سیمین قلمداد کرد. چه او تنها کسی بود که در اوج بایکوت خبری مربوط به دریافت جایزه تاریخی گلدن گلوب برای سینمای ایران به واسطه تلاش فرهادی، که از سوی صدا و سیمای جمهوری اسلامی رخ می داد در برنامه زنده نود این موفقیت را به اصغر فرهادی و مردم ایران تبریک گفت.
نوشتن از نظرات آنان که فیلم فرهادی را در دنیای سینما دوست دارند کار بسیار سهل و ممتنعی است. سهل است چون تا دلت بخواهد از این نقدهای همراه فراوان یافت می شود در دفترچه خاطرات جدایی نادر از سیمین و ممتنع است چون نوشتن همه آنها در این مجال مختصر مقدور نیست. با این همه یک روی سکه این فیلم چنان درخشان است که روی دیگر را به راحتی به دست فراموشی می دهد!
صفحه اى ديگر:
- سینمای رسانه جشنواره فیلم سال نود؛ جشنواره ای با رعب و وحشت
- دوازده نکته از سیامین جشنواره فجر
- جشنوارهای که شبیه خودش بود
- شورجه، نظر منتقدان و جشنواره ی بلبشو
- جوایز و حاشیه های اختتامیه جشنواره سیام؛ سیمرغ از این جیب به آن جیب
- امسال بهترین یعنی نامتعارفترین
- سینما در سیماى امام
- افتخارات یک جدایی؛ گزارشی از جایزه های مهم و شانس فرهادی برای اسکار
- گلدن کلوب مبارک، امّا …
- چهل سال سینمای ایران در جهان؛ تحسینشدهها
