ایلیا جزایری: مهدی بازرگان نخستین نخست وزیر ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نه به دلیل موقعیت سیاسی اش بلکه به دلیل اندیشه اش، در جهان عرب شهرت دارد. البته شهرت بازرگان در میان مردم نیست؛ او را دانشگاهیان و روشنفکران می شناسند آن هم به عنوان های «روشنفکر دینی»، «اندیشمند سکولار»، «از شخصیت های اصلاح گرای ایرانی» و…
شماری از کتاب های بازرگان به زبان عربی ترجمه شده اند. از میان کتاب های مهندس مهدی بازرگان ترجمه شده به عربی می توان از «خداپرستی تا خودپرستی»، «اسلام مکتب مبارز و مولد»، «انتظارات مردم از مراجع»، «انسان و خدا»، «پراگماتیسم در اسلام»، «توحیدف طبیعت، تکامل»، «خداپرستی و افرکار روز»، «دین و تمدن»، «راه طی شده»، «مرز میان دین و سیاست» و «مسلمان اجتماعی و جهانی» را نام برد.
در مقالات مختلف اندیشمندان عرب، بسیار به اندیشه های بازرگان اشاره شده است. راویان تاریخی هم در رویات انقلاب ایران بخش مهمی را به بازرگان از دیدگاه خود اختصاص می دهند. اما کتابی با عنوان «بازرگان و ماموریت دشوار» درباره این شخصیت ایرانی چاپ شده است. کتاب را «محمد عبد الله العزاوی» مدیر مرکز مطالعات ایرانی و استاد تاریخ معاصر در دانشگده ادبیات بصره نوشته است.
این کتاب و تقریبا همه کتاب هایی که به بازرگان پرداخته اند، او را شخصیتی «میانه رو» معرفی کرده اند که بر افزودن واژه «دموکراتیک» پس از «جمهوری اسلامی» در نامگذاری نظام حاکم بر ایران پس از انقلاب اسلامی اصرار داشت.
در کتاب «بازرگان و ماموریت دشوار» آمده است که همه گان گمان می کردند بازرگان یکی از برجسته ترین نامزدها برای پست ریاست جمهوری ایران باشد. به عقیده مولف چنانچه به بازرگان فرصت زمامداری در اول انقلاب داده می شد، می توانست ایران را از هرج و مرج انقلاب به حاکمیت قانون، دموکراسی و آزادی منتقل کند.
کتاب سه فصل دارد که با یک مقدمه آغاز و در یک خاتمه پایان می یابد. فصل اول به زندگی بازرگان پرداخته و زندگی او را از روز تولد، تا دوران تحصیل، فعالیت سیاسی، نقش او در اپوزیسیون پیش از انقلاب و تاسیس نهضت آزادی مرور کرده است.
فصل دوم به ریشه های انقلاب اسلامی پرداخته است آن هم با عنوان«اوضاع ایران پیش از نخست وزیری بازرگان». مولف ریشه های انقلاب را به سه بخش سیاسی، اقتصادی و تنش قومیت ها با قدرت تقسیم کرده است.
فصل سوم به شرایط ایران همزمان با تشکیل دولت بازرگان اختصاص یافته است. مولف در این بخش شرایط ایران هنگام بازگشت آیت الله خمینی از تبعید را تشریح کرده است. در این دوره آیت الله خمینی از بازرگان خواست دولت را تشکیل دهد.
حیدر علی قلمداران از دیگر نویسندگان عرب درباره بازرگان و نقش او پس از انقلاب نوشته است: «مهدی بازرگان رئیس دولت موقت ایران برای تاسیس یک نظام دموکراتیک اسلامی ملی تلاش کرد. نظامی که در آن سیاست های بازار آزاد اجرا می شود. این اهداف بازرگان اما با خواسته های آیت الله خمینی و هواداران او در تضاد بود. پس دولت بازرگان در نوامبر ۱۹۷۹ استعفا داد.»
مازن النجار، در مقاله ای با عنوان «از ولایت فقیه تا خلافت اصلاح طلبان و محافظه کاران» نوشته است: «همچون همه انقلاب ها تنش پس از انقلاب ایران نمود پیدا کرد آن هم میان «افراد با تجربه» و «افراد مورد اعتماد» این اختلاف بر سر نحوه اداره کشور بود. چند هفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، بحث «انقلاب فرهنگی» پیش آمد. دولت بازرگان که «افراد با تجربه» را نمایندگی می کرد، در مقابل «افراد مورد اعتماد» نزدیک به آیت الله خمینی قرار گرفت. این تنش هم راستا بود با رقابت میان طرفداران حکومت دینی و طرفداران حومت تکنوکراتها»
این مقاله ادامه می دهد: «مهدی بازرگان بافرهنگ و متدین بود. او به نقش دین در اهداف سیاسی ایمان داشت اما یکسان بودن دین با سیاست را قبول نداشت. بازرگان در این باره می گوید: دین اصول کلی سیاست و اهداف حکومت را مشخص می کند اما در جزئیات دخالت نمی کند. چهارم نوامبر مجموعه ای از دانشجویان سفارت آمریکا در تهران را اشغال کردند و کارکنان آن را به گروگان گرفتند. آن ها می خواستند در مقابل بازگرداندن شاه فراری به ایران گروگان ها را آزاد کنند. بنابراین دولت بازرگان استعفا داد و نقشش در درام انقلاب پایان یافت.»
و در آخر، بازرگان در جهان عرب در میان روشنفکران به عنوان شخصیتی شهرت دارد که در ایران انقلابی، منادی جدا سازی دین از سیاست بود. تجربه انقلاب اسلامی او را تا مبحث : «آخرت و خدا هدف خلقت انبیا» پیش راند.
صفحه اى ديگر:
- مجلس نهم و اصلاح طلبان بر باد رفته
- فرهنگ در محاصره کمیسیون فرهنگی
- یاران احمدی نژاد در پارلمان اصولگرا
- مجلس نهم بدون سران موتلفه
- جامعهای که اصولگرایان میبینند
- مکتب ایرانی احمدی نژاد
- اماراتی ها از ابوموسی می گویند
- امارات پاشنه آشیل ایران است
- مبانی تاریخی حاکمیت ایران بر جزایر تنب و ابوموسی
- لبنان؛ هواداران و مخالفان آیت الله خامنهای
