بهروز صمدبیگی: ”نقش ما در انتخابات در دو بخش است. اول حضور در انتخابات است و دوم شرکت در آن. در مرحله حضور با استفاده از فضای سیاسی فصل انتخابات به طرح مطالبات اساسی مردم و اگاهی بخشی است. مرحله دوم رفتن به پای صندوق ها و رای دادن و سپس نظارت و صیانت از آرای مردم. ما در انتخابات شرکت می کنیم و رای می دهیم زیرا این اولا حق ماست، ثانیا انتخابات فرصتی است برای رای به عدم کفایت سیاسی مدیریت کنونی، یک نه بزرگ در سطح ملی به عملکردها و سیاستهای حاکمان.”
این را دکتر ابراهیم یزدی در خرداد ۱۳۸۸ نوشت. دبیرکل نهضت آزادی در پی آن بود که پس از سالها اصلاحطلبی، این بار هم مخالفت خود و حزبش را از طریق صندوقهای رای به گوش حاکمیت برساند اما حاکمان این بار نقشهای دیگر برای انتخابات در سر داشتند. نهضتیها البته با ممنوعیت فعالیت و محکومیت و زندان بیگانه نبودند اما همچون دیگر اصلاحطلبان، دو ساله سختی را پس از انتخابات ریاست جمهوری پشت سر گذاشتند.
موسپید پرامید
شهرتش یزدی است اما متولد قزوین است. در ۸۰ سالگی یکی از پرآوازهترین فعالان سیاسی ایران در دنیاست. جز دوران کوتاهی از آغاز استقرار جمهوری اسلامی، همواره در صف دموکراسیخواهان و منتقدان حکومت پهلوی و ولایت فقیه بوده است. کار سیاسی را با طرفداری از نهضت ملی شدن صنعت نفت آغاز کرد و کمی بعد عضو جبهه ملی شد. اما از سال ۱۳۴۰ و با مهاجرت به آمریکا برای تحصیل، به عنوان یک چهره سیاسی شناخته شد. در۲۷ اردیبهشت آن سال نهضت آزادی ایران از سوی مهدی بازرگان، یدالله سحابی و سید محمود طالقانی تاسیس شد. ابراهیم یزدی به همراه مصطفی چمران، علی شریعتی و صادق قطبزاده شاخههای اروپا و آمریکای حزب تازه تاسیس نهضت آزادی را راهاندازی کرده و به عنوان رییس شورای مرکزی نهضت آزادی ایران در خارج از کشور انتخاب میشود.
اقامت در خارج از کشور مانع آن میشود که همچون مهدی بازرگان، آیتالله طالقانی، یدالله سحابی و عزتالله سحابی طعم زندانهای دوره پهلوی را بچشد. اما در انتشار نشریات حزب ممنوعالفعالیت شه نهضت آزادی و فعالیت در خارج از ایران سهم عمدهای در رساندن صدای “مصدقیهای مسلمان” داشت.
ابراهیم یزدی که با تحصیل در رشته داروسازی دکتر خوانده میشد، یکی از بارزترین نشانههای نبوغ سیاسیاش را در آن جا نشان داد که آیتالله خمینی و اطرافیان را مجاب میکند تا برای ادامه دوران تبعید و پس از اخراج از عراق، به فرانسه بیاید و در معرض دید رسانههای جهانی قرار بگیرد. یزدی در دوران اقامت آیتالله خمینی در اروپا یکی از مشاوران ارشد او بود و با او در ۱۲ بهمن ۵۷ به ایران برگشت. از سوی رهبر انقلاب اسلامی به عضویت شورای انقلاب درآمد و در دولت موقت مهندس بازرگان، معاون نخست وزیر در امور انقلاب و پس از استعفای دکتر کریم سنجابی از پست وزارت امور خارجه به عنوان وزیر خارجه دولت انتخاب شد. با تسخیر سفارت آمریکا و قهر دولت موقتی که اکثریت اعضای آن را اعضای نهضت آزادی تشکیل میدادند، یزدی هم تصمیم گرفت همچون سایر نهضتیها در پست انتخابی حضور داشته باشد و نه انتصابی. پس در دور اول مجلس کاندیدا شد و همانند سایر چهرههای شاخص نهضت، به نمایندگی مجلس رسید. اما پس از آن، دیگر دکتر ابراهیم یزدی، مشاور ارشد سابق آیتالله خمینی و عضو موثر شورای انقلاب و دولت موقت، هیچ گاه از سوی حکومت جمهوری اسلامی تحمل نشد و اجازه حضور در هیچ انتخاباتی را نداشت. چرا که حاکمیت اساسا با نهضت آزادی سر سازگاری نداشت و و به تقاضاهای مکرر این حزب برای دریافت مجوز رسمی فعالیت از سال ۶۰، جواب رد میداد.
از سال ۶۱ تا ۶۷ که نهضت آزادی علنا علیه ادامه جنگ موضع میگرفت و آن را به ضرر منافف و مصالح کشور میدانست، فشارها بر اعضای نهضت چندین برابر شد. نامه معروف “هشدار” آنان به رهبر انقلاب در سال ۶۷ کار را به آنجا کشاند که تعدادی از اعضای نهضت چندین نوبت دستگیر و برای مهدی بازرگان و یدالله سحابی، مراسم اعدام نمایشی برگزار شود. پس از آن، دستگیری و ممنوعیت همواره با فعالیتهای نهضت آزادی عجین بود اما با این حال، با وجهه بینالمللی دکتر یزدی، کمی در بازداشت و دستگیری او احتیاط به خرج داده میشد. او که در سال ۷۳ پس از درگذشت بازرگان، دبیرکلی نهضت را برعهده گرفته بود، در دوره اصلاحات و مقارن با برگزاری اجلاس سران سازمان کنفرانس اسلامی در تهران، یک هفته بازداشت شد اما پس از آزادی برخی سران کشورها همراه با اسکورت خود در منزل وی با او دیدار کردند که بازتاب وسیعی در رسانههای بین الملل داشت و هشداری برای جمهوری اسلامی نسبت به مقبولیت این چهره سیاسی در دنیا بود.
اما روند جدید حاکمیت در دوران جدید پس از سال ۸۸، دکتر یزدی را هم چندین بار به بازداشت کشاند و حتی یک بار شایعه مرگ او منتشر شد. در ۷ دی ۱۳۸۸ و در پی حوادث عاشورای ۱۳۸۸، ماموران امنیتی ساعت ۳ بامداد با مراجعه به منزل ابراهیم یزدی، او را بازداشت و به زندان اوین منتقل کردند. او که از کهولت سن و سرطان پروستات رنج میبرد و تحت درمان بود، نیاز به مراقبت مستمر پزشکی و درمانی داشت. این بازداشت و وضعیت وخیم جسمانی او با اعتراضات داخلی و خارجی همراه شد تا در نهایت از زندان اوین به بیمارستان برای انجام عمل قلب باز منتقل و با و با وثیقه ۵۰۰ میلیون تومانی آزاد شود. دکتر یزدی مجددا در روز جمعه ۹ مهر ۱۳۸۹ به اتهام شرکت در نماز جمعه غیر قانونی بازداشت شد. ایرنا گزارش کرد که او در حین برپایی یک نماز جمعه ویژه اعضای حزب نهضت آزادی در اصفهان، به همراه هاشم صباغیان و سید علی اصغر غروی دستگیر شدهاست. این بار هم چهرههای داخلی و خارجی بسیاری از جمله ۱۳۰ روشنفکر جهانی اعتراض کردند اما او تا ۲۹ اسفند ۱۳۸۹ در زندان و به روایتی خانه امن وزارت اطلاعات حضور داشت و در هنگام آزادی، خبرگزاری دولت مدعی استعفای او از دبیر کلی نهضت آزادی شد. مصاحبهای را هم به نقل از یزدی منتشر کردند که خانوادهاش بر تحمیلی و تحریف شده بودن آن تأکید کردند.
دکتر یزدی اما با این وجود به فعالیت ادامه داد. در پی انتشار نامهای به “راشد الغنوشی” رهبر جنبش تونس و امضای نامه ۱۴۳ امضایی فعالان سیاسی خطاب به محمد خاتمی، ابراهیم یزدی در آبان ماه ۱۳۹۰ به شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب اسلامی احضار شد. او به سه اتهام اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور، فعالیت تبلیغی علیه نظام جمهوری اسلامی ایران و تاسیس و هدایت نهضت آزادی ایران از سوی قاضی صلواتی به هشت سال زندان محکوم شد.
نهضتیها تحمل نمیشوند
آذر ماه ۱۳۸۸ وزارت اطلاعات فعالیت سایتهای مرتبط با نهضت آزادی را ممنوع اعلام کرد . یک ماه بعد با دستگیری مهدی معتمدی مهر، سارا و لیلا توسلی فرزندان محمد توسلی (رئیس دفتر سیاسی)، امیر خرم، محسن محققی، مهدی قلی زاده و مازیار شکوهی به همراه دبیر کل نهضت آزادی در زندان به سر میبردند تا جایی که شورای مرکزی نهضت تصمیم به توقف موقتی فعالیت های سیاسی این حزب گرفت.
پس از نامه ۱۴۳ فعال سیاسی، مهندس محمد توسلی، رئیس دفتر سیاسی نهضت آزادی ایران و اولین شهردار تهران پس از انقلاب اسلامی، ماه در حالی بازداشت شد که دامادش در زندان به سر می برد، یکی از دخترانش با قرار وثیقه به مرخصی آمده بود و دختر دیگرش به حبس تعلیقی محکوم شده است. از محل نگهداری و وضعیت اوهیچ اطلاعی در دست نیست و درباره علت بازداشت نیز توضیحی به خانواده او داده نشده است. دکتر غفار فرزدی، مسئول شاخه آذربایجان نهضت آزادی ایران نیز دیگر چهره فعال این حزب است که در زندان به سر میبرد. او که برای بار چهارم پس از انتخابات بازداشت شده، در محلی نامعلوم نگهداری میشود و خانوادهاش برای سکوت و مصاحبه نکردن، تحت فشار قرار دارند. عماد بهاور، مسئول شاخه جوانان نهضت آزادی ایران نیز پس از دوبار دستگیری به ۱۰ سال زندان و ۱۰ سال محرومیت از حقوق اجتماعی محکوم شده است.
نهضتی که ادامه دارد
فعالان ملی مذهبی در دو سالی که گذشت، ناملایمات فراوانی دیدند. بسیاری از آنان دستگیر شدند و عزتالله سحابی رییس شورای فعالان ملی مذهبی پس از تحمل سالها فشار و سختی درگذشت. در مراسم ترحیم او، دخترش هاله سحابی را به قتل رساندند و هدی صابر که در اعتراض به این رویه دست به اعتصاب غذا زده بود، در زندان درگذشت. موسپیدکردههای نهضت آزادی و ملیمذهبیها چندین دهه است که اپوزیسیون محسوب میشوند و در این راه قدمی از مرام خود مبنی بر التزام به قانون پاپس نکشیدهاند. شاید انتخابات مجلس نهم، تنها انتخاباتی باشد که نهضتیها هم رای به تحریم آن بدهند. هرچند با حضور دکتر یزدی نهضت و نگاه ویژه اصلاح طلبانه و نجیبانه آن همچنان ادامه دارد.
صفحه اى ديگر:
- مجلس نهم و اصلاح طلبان بر باد رفته
- فرهنگ در محاصره کمیسیون فرهنگی
- یاران احمدی نژاد در پارلمان اصولگرا
- مجلس نهم بدون سران موتلفه
- جامعهای که اصولگرایان میبینند
- مکتب ایرانی احمدی نژاد
- اماراتی ها از ابوموسی می گویند
- امارات پاشنه آشیل ایران است
- مبانی تاریخی حاکمیت ایران بر جزایر تنب و ابوموسی
- لبنان؛ هواداران و مخالفان آیت الله خامنهای
