اگر دير بجنبيم قدرت های خارجی عده ای را به عنوان اپوزيسيون منصوب می کنند که در غياب ائتلاف ملی، ‏صاحب نقش و نفوذ هم خواهند شد. حمايت معنوی و سياسی جهانی از جنبش ملی و آزاديخواهان ايران لازم ‏و حتی حياتی است، اما...‏


اگر اپوزيسيون اصيل ملی از دل جامعه ايران شکل نگيرد، در روياروئی حتمی جهان معاصر با ‏استبداد مذهبی اين قدرت های خارجی هستند که ديريا زود برايمان اپوزيسيون درست می کنند. ‏اپوزيسيون فرمايشی يا ساختگی، به جای تکيه به ملت به جای ديگری متکی است و طبعا به جای دفاع ‏از منافع و مصالح ملی، به آلت دست دولت های خارجی و مجری اراده ديگران تبديل می شود.‏
می گويند جامعه ايرانی خارج از کشور بيش از ۵۰۰ ميليارد دلار وزن اقتصادی دارد، پتانسيل علمی ‏و مديريتی آن نيز فوق العاده است. اپوزيسيونی که به هردليل نتواند حمايت مادی و معنوی اين گروه از ‏ايرانيان را جلب کند و به جای آن دست تمنا به سوی قدرت های خارجی دراز کند، شايسته اعتماد مردم ‏ايران نيست. چنين نيروئی عدمش به ز وجود. ‏
از جنبش مشروطيت تا به امروز يکی از دلايل عدم شکل گيری تحزب در ايران و در نتيجه يکی از ‏دلايل شکست ما ايرانيان در برپائی حکومت های دموکراتيک و سازگار با منافع و مصالح ملی ايران، ‏وابسته شدن جريانات سياسی داخلی به قدرت های خارجی بوده است. تاريخ ما نه همدستی استبداد ‏محمد علی شاهی با تزار و قزاق های روسی را فراموش می کند و نه نقش جريانات داخلی وابسته به ‏قدرت های خارجی در کودتای ۲۸ مرداد. و نه تبديل حزب توده و فرقه دموکرات آذربايجان به آلت ‏دست شوروی در ايران.‏
می گويند مارگزيده از ريسمان سياه و سفيد می ترسد. ما ايرانيان هم شايد بيش از هر ملت ديگری به ‏کسانی که به جای جلب اعتماد مردم به دنبال کسب حمايت قدرت های خارجی بوده و يا هستند به ديده ‏ترديد می نگريم و اين ترديد ريشه در تجربه های تلخ گذشته و حال ما دارد.‏
آنچه بيش از هرچيز اعتبار و نفوذ حزب توده را در ايران به باد داد نه سرکوب وحشيانه استبداد بود و ‏نه حتی ايدئولوژی ناساز آن با شرايط ايران و جهان. حزب توده را وابستگی به شوروی و تبديل شدن ‏به ستون پنجم روسيه شوروی در ايران به زمين زد. و گرنه ما جريانات و کسانی در تاريخ معاصر ‏داريم که به دست استبداد تارومار شده اند، اما هم چنان استوار در اذهان عمومی برجای مانده اند. و ‏نگرش و نام شان هنوز الهام دهنده آيندگان است.‏
سلسله پهلوی و حتی نظام پادشاهی ايران نيز زمانی نطفه نابودی تاريخی خود را کاشت که به جای ‏دفاع از دولت ملی مصدق که بر سر منافع ملی ايران و نهادينه کردن دموکراسی با قدرت های ‏استعماری درگير بود با همان قدرت ها عليه نهضت ملی و ميهن پرستانه هم دست شد. امروز بهتر از ‏هر زمان می توان ديد که پروسه انقراض پادشاهی در ايران از ۲۸ مرداد ۳۲ آغاز شده است.‏
سازمان مجاهدين خلق نيز بيش از آن که قربانی تحليل های بی ارتباط با شرايط کشور و خط مشی ‏خشونت گرايانه خود شود، قربانی وابستگی و هم دستی با رژيم صدام شد. ‏
از مردمان کوچه و بازار ايران گرفته تا تحصيل کرده ها و روشنفکران همگی ديرباور و زودرنج اند. ‏به آسانی به يک نيروی سياسی اعتماد نمی کنند. اما خيلی آسان حمايت و اعتماد خود را پس می گيرند. ‏بويژه اگر شائبه وابستگی يک نيروی سياسی به قدرت های بيگانه در کار باشد. ‏
اين که مصدق در تاريخ ما چنين اعتبار و درخششی پيدا می کند، اين که دکتر حسين فاطمی هنوز برای ‏بسياری از آزاديخواهان و فعالان جنبش ملی سرمشق است به اين دليل نيست که اين مردان سياسی در ‏استراتژی سياسی خود برای استقرار آزادی موفق شدند که نشدند. به اين دليل هم نيست که آنها بی ‏اشتباه بوده اند که چنين نيز نبوده است. راز ماندگاری آنها در اين است که در سرزمينی که سياستمردان ‏آن برای به قدرت رسيدن و يا حفظ قدرت به کژ راهه های بند وبست با سفارتخانه ها و قدرت های ‏خارجی می رفتند دامن آنها هرگز به اين ننگ نيالود.‏
آنها اين را خوب فهميده بودند که استقلال سياستمردان از قدرت های مداخله گر بيگانه هم شرط لازم ‏اصلاح امور ايران در راستای منافع ملی است و هم شرط لازم برای جلب اعتماد مردم.‏
هرگز فراموش نمی کنم که وقتی در سازمان فدائيان خلق ايران تب دنباله روی از شوروی بالا گرفت، ‏حزب توده و هم فکران آنان در اکثريت چگونه رگبار دشنام و اتهام به سوی مخالفان اين خط مشی که ‏طرفدار استقلال چپ بودند – از جمله نويسنده اين يادداشت- گشودند و در فضای توهم و تبليغات آن ‏زمان برای طرفداران شوروی هرگونه دشمنی عليه امثال ما که مخالف بوديم مجاز شمرده می شد. اما ‏نتيجه چه شد؟ اعتبار سازمان فدائيان خلق ايران که مورد حمايت وسيع روشنفکران و اقشار ميانی ‏جامعه ايران بود، ظرف چند هفته و يا چند ماه مثل برف زير آفتاب تموز آب شد و چنان ننگی بر دامن ‏طرفداران آن فکر نشست که هنوز که هنوز است نه به ضرب تغييرات ۱۸۰ درجه ای و نه به زور ‏زمان پاک شده است. و اگر برای من که بسياری از افکار و اعمال سياسی ۳۰ سال گذشته خود را به ‏نقد کشيده و هنوز می کشم افتخاری باقی مانده باشد، همانا مخالفت و ايستادگی ام در برابر آنهائی است ‏که استقلال چپ را کنار گذاشته و به دنبال سراب اتحاد شوروی رفتند. و يا رويگردانی ام از آنها ئی ‏است که می خواستند دست کمک به سوی رژيم صدام دراز کنند. و حالا که به آن دوره تلخ سال ۱۳۶۰ ‏اشاره کردم جا دارد به برخی نام های پرافتخاری که در کنار هم بوديم و در اين مخالفت پا فشرديم اما ‏برخی از آن فرزندان شرافتمند ايران بعدها در آتش کينه جمهوری اسلامی سوختند اشاره کنم: هبت الله ‏معينی چاغروند، بهروز سليمانی، مهرداد پاکزاد، حسين اقدامی، جمشيد سپهوند و... خوش بختانه ‏زندگان آن کوشش شرافتمندانه که از سرمايه های جنبش ملی ما هستند نيز کم نيستند. چه در ايران و ‏چه در تبعيد. و چه خوشنودم که چند تنی از آنان اخيرا با ارائه فيلم نمايش مصدق گامی در راه آرمان ‏ملی ميهن پرستانه و آزادی خواهانه خود برداشتند.‏
باری نقش وابستگی بويژه وابستگی سياسی و مالی به قدرت های خارجی در هر برش زمانی از تاريخ ‏معاصر يکصد ساله ما هم فاجعه بار بوده و هم طبعا از جانب افکار عمومی امر مذمومی شمرده شده ‏است. حالا چه قدرت خارجی مورد نظر مترقی و مطلوب فرض شده باشد و چه برعکس.‏
در شرايط کنونی از يکسو به دليل شکست تلاشهای اصلاح گرانه در داخل، ضعف جنبش ملی و فقدان ‏جريانات نيرومند داخلی و از سوی ديگر در اثر تشديد حکومت سرکوب و فشار و گسترش انفعال و ‏نوميدی در ميان مخالفان استبداد، توهم و آرزوی رهائی از وضع موجود به کمک قدرت های خارجی ‏در ميان اقشار ميانی و گروهائی از دانشجويان و دانش آموختگان پديده ای کم و بيش اجتناب ناپذير ‏است. اين پديده را بيشتر بايد بعنوان يک بيماری جنبش ملی ضد استبدادی در نظر گرفت که می تواند ‏عواقب و آسيب های بزرگی در پی داشته باشد. ‏
اگر به جای تلاشهای صميمانه و پيگير برای نزديک کردن جريانات و عناصر اپوزيسيون به يکديگر ‏بخشی از عناصر اپوزيسيون توجه و انرژی خود را صرف نزديک شدن به آمريکا و يا قدرت های ‏خارجی ديگر نمايند، در نهايت در اذهان ساير نيروهای ضد استبدادی بی اعتبار و از جانب آنها طرد ‏می شوند و در نتيجه اين پتانسيل اپوزيسيون است که کاهش می يابد. ‏
از سوی ديگر نيروهای وسيع اما پراکنده و کم اثر اپوزيسيون ايران نيز بايد بدانند که مادام که گام های ‏جدی و موثری برای شکل گيری يک ائتلاف ضد استبدادی در ميان مجموعه نيروهای داخل و خارج ‏از ايران پديد نيامده است، کم نيستند کسانی که در نبود جاذبه و ثقل اپوزيسيون، به دخالت مستقيم و يا ‏غيرمستقيم خارجی دخيل می بندند. و البته اگر اين وضع ادامه يابد، همراه با تشديد بحران مناسبات ‏ميان جمهوری اسلامی و جهان خارج اين قدرت های خارجی هستند که برای ما اپوزيسيون تعيين می ‏کنند. يعنی از ميان شرکت کنندگان در مسابقه همکاری با قدرت های خارجی عده ای را به عنوان ‏اپوزيسيون منصوب می کنند و اگر در نبود ائتلاف نيروهای ملی و دموکراتيک چنين اپوزيسيونی شکل ‏گيرد آنگاه در شرايط بحرانی احتمال به حاشيه رانده شدن جريانات ميهن پرست و ترقيخواه و ميدان ‏دار شدن يک نيروی شبه اپوزيسيون، را نبايد دست کم گرفت.‏
پيشنهاد برخی از مقامات آمريکائی برای حمايت مالی از اپوزيسيون و طرح کمک ۷۵ ميليون دلاری ‏ايالات متحده به مخالفان جمهوری اسلامی در ميان عناصر و محافل دارای تمايل پيش گفته جنب و ‏جوش جديدی پديد آورده است. اما حتم بدانيم که آنهائی که اين گونه کمک ها را دريافت می کنند، هرگز ‏در ميان جنبش ملی وزن و ثقلی نخواهند داشت. با اين همه همان گونه که اشاره رفت اين تلاشها ممکن ‏است به شکل گيری شبه اپوزيسيون بيانجامد که درغياب ائتلاف ملی صاحب نقش گردد. نقشی که در ‏نهايت در راستای منافع قدرت های پشتيبان آنها است. ائتلاف ملی اگر روزی عملا تحقق پيدا کند، البته ‏درست است که از حمايت معنوی و حتی سياسی آمريکا و ساير قدرت های بزرگ و آکتورهای اصلی ‏صحنه بين المللی استقبال نمايد. اما اين حمايت کجا و تلاشهای کنونی برخی از عناصر مخالف رژيم ‏در دستيابی به حمايت مالی و سياسی آمريکا کجا؟ آنجا که ائتلاف نيرومندی از جريانات اپوزيسيون که ‏بتواند مناسبات شفاف و کاملا علنی با قدرت های جهانی برقرار کند در کار نيست، تلاشهای جداگانه ‏افراد، محافل و گروهها برای جلب حمايت قدرت های خارجی بويژه جلب حمايت مالی آنها چه بخواهيم ‏و چه نخواهيم امر مذمومی است که مخالف سياسی را با هر سابقه و عقيده ای که باشد در حد ابزار ‏قدرت های خارجی تنزل می دهد. ‏
به باور من بايد اين واقعيت را به مقامات آمريکائی هم گوشزد کرد. اگر آنها واقعا برای دفاع از تحول ‏دموکراتيک در ايران بودجه ای اختصاص می دهند، درست آن است که اين پول ها را برای برپائی ‏رسانه های ديداری و يا شنيداری فارسی زبان هزينه کنند. ‏
اما مهم تر از آن اين است که ما مخالفان استبداد، معيارهای منطقی و روشنی از چگونگی رفتار و ‏مناسبات نيروهای اپوزيسيون با ايالات متحده و اروپا و خواسته هايمان در قبال اين قدرت ها ارائه دهيم ‏و به آن وفادار بمانيم.‏
مثلا اين که:‏
‏- ما خواستار آن باشيم که نهادهای بين المللی جمهوری اسلامی را برای رعايت حقوق بشر در ايران ‏زير فشار قرار دهند. تحريم سفر ديپلماتهای جمهوری اسلامی به خارج از ايران، اعمال انواع ‏فشارهای سياسی ممکن و کمک به انتشار اخبار و اطلاعات درون ايران از طريق ايجاد رسانه های ‏فارسی زبان می تواند از جمله خواسته های ما باشد. ما هم چنين می توانيم خواستار آن باشيم که در حد ‏ممکن تريبون ها و رسانه های جهانی در اختيار چهره ها و جريانات آزاديخواه ايران گذاشته شود تا ‏آنان بتوانند صدای خود را به گوش مردم ايران برسانند. ‏

‏- ما بايد به روشنی و قاطعيت با هرگونه دخالت نظامی خارجی در ايران مخالفت کنيم و هر اقدامی را ‏در اين زمينه محکوم نمائيم.‏
‏- تحريم اقتصادی ايران به زيان مردم ما خواهد بود، پس بايد مخالفت خود را با آن ابراز کنيم.‏
‏- بحران هسته ای ايران ريشه در سلطه بنيادگرايان دينی بر ايران دارد. حل درستاين بحران به گونه ‏ای که منافع ايران، مردم منطقه، و قدرت های ذينفع جهانی را تامين کند حمايت از آزادی و حقوق بشر ‏در ايران است.‏
به باور من آنچه که تاکنون در اين يادداشت آمده نظر طيف وسيعی از فعالان و جريانات اپوزيسيون ‏ايران در داخل و خارج از کشور است. اين نظرات اما زمانی می تواند در عرصه جهانی و ملی اثر ‏گذار باشد که اين طيف وسيع برای دفاع از آزادی در ايران به تشکيل يک ائتلاف سياسی موفق گردد.‏
اين را هم فراموش نکنيم که کسانی که پس از عمری مبارزه و تلاش از نگاه ما به سراشيب کژراه ‏هايی که مغاير مصالح و استقلال جنبش ملی است در می غلتند، را نبايد با فرهنگ اتهام پراکنی و کينه ‏توزانه طرد کرد. برعکس بايد با زبان بهداشتی و انتقاد سازنده و دوستانه با هم سخن بگوئيم. چرا که ‏بسياری از ما می توانيم لغزش های خود را جبران کنيم. بالاخره ما بايد با حفظ پرنسيب هايمان، با ‏روش و فرهنگ مدارا از ايجاد دشمنی و طرد فعالان اين جنبش و هدر رفتن ظرفيت های آن جلوگيری ‏کنيم. ‏

 

‏۲۵‏‎ ‎اسفند ماه ۸۴‏
علی کشتگر ‏